De openbare ruimte is van ons allemaal - Wat is shared space?

“Het vormgeven van de openbare ruimte, is wat ik graag doe”. Léon Lurvink geeft adviezen daar waar verkeer en stedenbouw samenkomen. Het verkeersconcept shared space is een goed voorbeeld hiervan. Op deze website geeft Léon aan de hand van een aantal vragen zijn ‘kijk’ op shared space.

 

Wat is shared space?

“Met het verkeersconcept shared space kan je de openbare ruimte als één geheel benadrukken. Door het weglaten van de traditionele trottoirs en stoepbanden doorbreek je de dominante rijbaan en kan je meer evenwicht brengen in het gebruik door voetgangers, fietsers en auto’s. Eigenlijk maak je een lege ruimte tussen de bebouwing die gezamenlijk gebruik kan worden.”

 

En wat betekent dit voor de gebruikers?

“Dit betekent dat je jezelf serieus moet nemen”. Léon geeft aan dat we op z’n tijd allemaal èn voetganger èn fietser èn automobilist zijn èn serieus genomen worden. Als voetganger wil je niet altijd hoeven te wachten tot de hele rij auto’s voorbij is, terwijl je in de auto de fietsers die zich op de rotonde snel ertussen wurmen wel lastig vindt. Als fietser heb je niet altijd zin om voor een voetganger af te remmen.”

 

“We willen allemaal op prettige wijze naar onze bestemming gaan en dat anderen op fatsoenlijke manier rekening met je houden. Je wilt niet alleen afhankelijk zijn van regeltjes die bepalen wanneer je wel of niet mag oversteken. Soms is het goed dat je voorrang hebt omdat het op dat moment logisch en gemakkelijk is.”

 

Wat doet shared space met de gebruikers, is dat niet gevaarlijk? “

Zomaar wat doen in het verkeer, is inderdaad gevaarlijk. Het is niet de bedoeling dat er een ‘scared space’ ontstaat, een soort ‘Boliviaanse zoutvlakte’ waar het recht van de sterkste geldt. Shared space is ook niet toepasbaar in alle verkeerssituaties maar verrassend genoeg ook wel weer in veel situaties waar er sprake is van een woonomgeving.

 

Bij shared space kan je met behulp van het plaatsen van bomen, straatmeubilair, lichtmasten en andere attributen een evenwichtige ruimte maken waarin een veilige gebruik voorop staat.

 

Volgens Léon is shared space juist bedoeld om op pleinen en in straten een betere inrichting te krijgen voor de voetgangers en daarmee ook voor de fietsers. “Steeds meer gemeenten willen een fijn centrum waar ruimte is voor promenades en terrassen, winkelend publiek en recreanten. Daarin past geen automobilist die er op ‘automatische piloot’ doorheen rijdt. Als ik een ontwerp maak met het verkeersconcept shared space help ik de automobilist rustiger en met een lagere rijsnelheid te rijden.“

 

“Ik weet dat het tegenstrijdig klinkt als ik zeg dat door minder te regelen en minder voorspelbaarheid er meer verkeersveiligheid ontstaat. Toch weten we dat in verblijfsruimtes onverwachte dingen kunnen gebeuren. Met een andere vormgeving wil ik dat benadrukken en verbeelden.”

 

Je kan dan toch ook borden plaatsen? Léon legt uit dat er recentelijk een onderzoek is gehouden naar het effect van verkeersborden waarop Nijntje staat afgebeeld. “Het blijkt dat automobilisten langzamer willen gaan rijden. Met het zien van Nijntje, wordt iedereen dus weer even ‘mensch’. Nijntje appelleert blijkbaar direct aan ons sociale gevoel en koppelt dit aan ons eigen gedrag. Dit resultaat geeft dus aan dat mensen in de openbare ruimte bereid zijn sociaal te rijden als dit hen duidelijk wordt gemaakt. Dit is juist wat ik wil bereiken met shared space.”

 

Je vertelde al dat shared space niet overal mogelijk is. Waar wel en waar niet?

Het toepassen van shared space is niet gebonden aan strikte aantallen voertuigen. In Frankrijk zijn er voorbeelden van wegen met 25.000 auto’s per etmaal die omgevormd zijn. Dat is wel een uitzondering. Ik vind dat in de verblijfsgebieden waar een sterke woonfunctie is en behoefte is om over drukkere wegen te rijden, shared space prima toepasbaar is. Dit hoeft niet over de hele lengte van de straat. Je kan dit bijvoorbeeld doen op kruispunten of specifieke plekken. De klassieke verblijfsgebieden hebben zo gemiddeld een maximale verkeersintensiteit van 6 à 7.000 auto’s per etmaal. Ik heb op verschillende ‘traversen’ door de woongebieden waarop dagelijks ongeveer 9 tot 10.000 auto’s reden, shared space geadviseerd en toegepast.

 

 

Wat is het doel van shared space?

Léon heeft als verkeerskundige een duidelijke missie: ”We moeten ervoor zorgen dat iedereen op gelijkmatige en veilige wijze toegang heeft tot de openbare ruimte. Het is vooral nodig op plekken waar het belangrijk is dat de voetganger gemakkelijk kan oversteken. “Shared space moet geen doel op zich zijn. Het is een middel, te gebruiken op een geschikte locatie”. Door ‘space sharing’ kan je prettige straten en pleinen maken, die uitstekend passen in verblijfsgebieden omdat ze minder voorspelbaar en afwisselend zijn. Daardoor passen de gebruikers zich gemakkelijker aan bij de bedoeling van het verblijfsgebied.”

“Shared space, hoe doen we dat en wat betekent het?

Shared space, hoe doen we dat?

In de gemeente Bergen in Noord-Holland werkt Léon samen met vakmensen uit de gemeentelijke organisatie en een projectteam waarin ook stedenbouw en landschapsarchitectuur vertegenwoordigd is, aan shared space in het dorpshart van ‘Bergen Binnen’.

Léon: “Samen met de landschapsarchitecte en de afdeling communicatie zijn er 5 onderdelen benoemd en beschreven waarin we shared space toelichten en dus vertellen hoe we aan de slag gaan met shared space. Via de onderstaande link krijgt u de toelichting te zien:

shared space, hoe we het doen!

 

“Maar er is er nog één erg belangrijk”. Léon voegt er een extra onderdeel aan toe, namelijk nieuwe ontwikkelingen. Léon: “Het lijkt wel of sinds de uitvinding van de iPad de wereld in een rap tempo is veranderd. Bijna alles in de cloud, het nieuwe werken en natuurlijk de manier waarop we ons voortbewegen.”

 

Nieuwe ontwikkelingen

Volgens Léon moeten we nadenken over de nabije toekomst.“Er is een nieuwe beweging gaande die een andere mobiliteit tot stand brengt. Eén die elektrisch is en die vooral zelfrijdend wil zijn. Dit spreekt vele mensen om vele verschillende redenen aan. De één vindt de verkeersveiligheid en gezondheid belangrijk, de ander juist het nut voor de economie, de ander het gebruiksgemak.”

 

Wat betekent dit voor onze openbare ruimte?

Léon noemt een aantal punten waar hij over nadenkt en soms zorgen over maakt. Lees mee met Léon:

  • Rijden de auto’s straks zonder mensen? Moeten we dan stoppen voor lege auto’s die bestuurd worden door robots?
  • Is een zelfrijdende auto ‘allesziend’? Detecteert een zelfrijdende auto uw kind of huisdier wel?
  • De elektrische auto rijdt geluidloos van 0 naar 100 km/uur: willen we dat in een woonwijk?

 

Er zijn ook goede innovaties met de ‘auto-oto’ te maken volgens Léon. Zoals het heel anders inrichten van onze
straten. We kunnen veel meer afwisseling in het straatbeeld brengen. Of zelfs in de steden de auto in het straatbeeld terugdringen. Iedereen heeft een auto en parkeert deze in de straat.” Léon vervolgt: “Nu zijn er een aantal gemeenten die experimenteren met het verplaatsen van auto’s van de straat naar (leegstaande) parkeergarages met als doel meer vrije ruimte te creëren in de openbare ruimte. Dit biedt kansen voor een meer (be)leefbare straat.”

 

Volgens Léon moeten we ons de komende tijd focussen op de woonbuurten. “Een zelfrijdende auto zit vol elektronica. Koppel de auto automatisch aan alle verblijfsgebieden. Dit kan met detectiepoortjes, maar wellicht ook wel slimmer. Zo koppel je de auto aan een maximale rijsnelheid. Hierdoor kan de auto nog sneller inspelen op onverwachte gebeurtenissen en vergroot je de verkeersveiligheid in de buurt. Dan wordt de ‘auto-oto weer echt een familieauto.”

Projecten

Shared space in Bergen Binnen

Shared space in Bergen Binnen

Met shared space het centrum van Bergen fijner en veiliger maken Het verkeersconcept shared space wordt gebruikt als inspiratie bij de vernieuwing van het centrum in Bergen Noord-Holland. In 'Bergen Binnen'…

Kapelstraat gemeente Bergen (L)

Kapelstraat gemeente Bergen (L)

Herinrichting Kapelstraat en ontwerpvisie Oranjewijk in Afferden In het dorp Afferden is de Kapelstraat in 2009 heringericht. Er is in samenspraak met de bewoners en ondernemers bepaald om de weg met…

Lopen loont in Eindhoven

Lopen loont in Eindhoven

Meer ruimte voor de voetganger op de centrumring In het nieuwe ruimtelijke beleid van gemeente Eindhoven staat de voetganger centraal. Dit betekent dat binnen de nieuwe projecten meer aandacht is voor…

Kleine pleintjes, microrondes en rotondes bieden uitkomst!

Kleine pleintjes, microrondes en rotondes bieden uitkomst!

Kleine pleintjes en microtondes als wondermiddel Verkeersveiligheid is erg belangrijk. Het creëren van verkeersveiligheid kost echter geld. Ik denk dat met kleinere en minder dure oplossingen een goede…

Space sharing in Culemborg

Space sharing in Culemborg

Of was het shared space? In Culemborg heb ik de 7 jaren dat ik samengewerkjt heb met Joost Vàhl vele ontwerpen gemaakt, uitgewerkt met proefopstellingen en maquettes en buiten gerealiseerd. Er is veel…

Veilig verblijven in Tiel

Veilig verblijven in Tiel

Downgrading Grotebrugse Grintweg: van voorrangsweg naar verblijfsstraat Met de herinrichting van de gebiedsontsluitingsweg is er meer veilig voor de weggebuikers en de schoolkinderen die de route kruisen…

Verkeersveilige schoolroute voor voetgangers en fietsers in Utrecht

Verkeersveilige schoolroute voor voetgangers en fietsers in Utrecht

Oversteken bij de basisschool De Boomgaard moet beter worden In opdracht van de directie van De Boomgaard heb ik een quick scan uitgevoerd over de kwaliteit van de oversteekplaats over de Langerakbaan…

Shared space in gemeente Middelburg

Shared space in gemeente Middelburg

Shared space in Arnemuiden Jan d'Haens heeft gemeente Middelbrg meegenomen naar Tiel voor een workshop en excursie. Thema van de dag is het zien en praten over shared space op doorgaande routes. Samen…

Stationslocaties in Tiel

Stationslocaties in Tiel

In Tiel is in 2007 het nieuwe treinstation Passewaaij geopend. Het voorplein van het station in de stad is vernieuwd. Station Passewaaij Het voorplein en de parkeerplaats is uitgevoerd als één grote…

Shared space in Stadt Blomberg (D)

Shared space in Stadt Blomberg (D)

In Blomberg is een experiment gehouden op het gebied van shared space In overleg met de gemeenteraad op 17 juni 2009 , bewoners en ondernemers is de proef uitgevoerd. Naast het beschikbaar stellen van…

Gesamter Raum in Germersheim

Gesamter Raum in Germersheim

Auslobung Neugestaltung ehemaligen Stadtkaserne und direkte Umgebung Germersheim. De prijsvraag over het opnieuw inrichten van een voormalig kazerneterrein en de omgeving ervan is uitgewerkt als een gezamelijke…

Shared space of space sharing (what’s in a name)

Shared space of space sharing? Jij gebruikt beide benamingen, waarom?

“Ik heb een tijd meegemaakt dat de term space sharing werd gebruikt. In 1990 is een goede publicatie verschenen, ‘Better and safer STREETS through traffic calming’. Een coproductie tussen Nederland, Frankrijk, België, Duitsland, Luxemburg en Zwitserland. Hans Monderman heeft later space sharing als verkeersconcept beschreven en ‘shared space’ genoemd. Als verkeerconcept is Shared space stapsgewijs opgebouwd zodat het voor velen te begrijpen is en breed toepasbaar. Hiermee is een hele belangrijke stap gezet en is het verkeersconcept omarmd door zowel politici als (verkeerskundige) vakgenoten. Over shared space is veel geschreven. In de nieuwste publicatie Handboek Verkeersveiligheid van het CROW staat waarom het ‘anders’ ontwerpen nodig kan zijn en wordt het ‘hoe en waarom’ beschreven.”

 

Waar begint het voor jou?

Léon geeft aan dat zijn bewustzijn over een andere kijk op de inrichting ontstond, toen hij in 1983 de publicatie ‘Van woonerf naar woonwijk’ van Boudewijn Bach las. “Een bijdrage van Jan Giskes, ‘Traffic-kindness in new building districts’, sprak mij erg aan. Wat ik toen niet herkende was dat zijn bijdrage in samenwerking met Joost Vàhl was gemaakt.” Léon vervolgt. “En toevalliger kan het niet zijn. In 1994 ben ik verkeerskundige geworden in Culemborg, waar ook Joost Vàhl werkzaam was.” Léon geeft aan dat de samenwerking een leerzame periode is geweest. ‘Ontwerpen naar de toekomst’, met veel informatie over de vroege strijd tegen de verkeersonveiligheid en de wederzijdse beïnvloeding van stedenbouw en verkeer.

 

  

 

De kijk van Giskes en Vàhl op het samenspel tussen verkeer en stedenbouw is in 1985 tijdens het jubileum van Nederlandse Hogeschool Leeuwarden (NHL) door hen op de kaart gezet. Zij gaven een presentatie over het integraal benaderen van de vormgeving bij het (her)inrichten van de openbare ruimte. Leuk detail: op deze bijeenkomst was ook Hans Monderman aanwezig. De presentatie met prikkelende stellingen, is uitgewerkt tot de publicatie ‘Traffic Calming through integrated urban planning’ (‘Verkeer en stedebouw: samen een kunde apart’, 1988 en 1990). “Ik vind dit nog steeds een zeer actuele publicatie.”

 

Kan je daar wat meer over vertellen?

Léon vat kort samen wat hij in de loop der tijd heeft gelezen. “Het verhaal over space sharing begint op het moment dat een aantal mensen in de jaren 70 van de vorige eeuw bemerkten dat de openbare ruimte in de steden en dorpen ingrijpend veranderd was. Waar straten vroeger plaats boden aan een levendig en sociaal gebruik, is met de verplaatsing van veel activiteiten naar binnenshuis en de grote groei van het autoverkeer, de inrichting van de straat sterk veranderd. Met het gemak van de mobiele samenleving namen ook de verkeersongevallen, congestie en luchtverontreiniging toe. Dit werd een onhoudbare situatie. De wegen doorsneden de steden en dorpen, vormden grote barrières en veroorzaakten hoge aantallen verkeersslachtoffers. Er ontstonden stadsdelen die afgesneden waren van het centrum, wooneilandjes die gescheiden werden door wegen, dorpen werden in tweeën verdeeld, enz.”

“Langzaam kwam er een reactie: Straten zijn geen snelwegen. In Nederland en de landen om ons heen ontstonden experimenten om de straten multifunctioneler in te richten. In Nederland werd op het gebied van een ‘andere stedenbouw’ geëxperimenteerd in steden zoals Delft, Gouda, Lelystad en Culemborg. In Frankrijk werd in de jaren 80 van de vorige eeuw al vele proefprojecten gestart. In de Franse stad Chambéry is de laatste 30 jaar op grote schaal met een fysieke verandering het rijgedrag en snelheid aangepakt en daarmee het aantal verkeersslachtoffers betekenisvol verlaagd.”

 

Shared space

Lurvink vertelt: “Toen gaande weg de verkeerssystematiek duurzaam veilig werd geïmplementeerd, is shared space als integrale benadering van het (gezamenlijk) ruimtegebruik ontstaan. In shared space wordt, net als in de eerdere initiatieven in de jaren 70 en 80 van de vorige eeuw, een duidelijke relatie gelegd tussen gedrag en omgeving. In het verlengde van de al bestaande ontwikkelingen is in de jaren negentig op tal van locaties in (Noord-)Nederland gestart met een meer integrale aanpak van verkeersveiligheid, leefbaarheid en ruimtelijke kwaliteit.”

 

“Hans Monderman heeft met de introductie van shared space een verkeersconcept neergezet dat bereikbaar en bruikbaar werd voor een ‘breed publiek’. Hans bracht door zijn manier van communiceren shared space in beeld bij bestuurders van gemeenten en provincies èn onder aandacht van vakgenoten. Niet alleen in Nederland maar ook daarbuiten: Shared space is echt een Nederlands exportproduct geworden." Léon geeft aan dat er zelfs diverse borden zijn voor het aanduiden van gebieden zonder bebording. "Dat kan natuurlijk niet. Als er een bord nodig is, dan past maar één bord: Hans was here!”

Léon Lurvink

mobiel (06) 28 12 32 35

email info@leonlurvink.nl

adres Kloosterstraat 2
4001 NC Tiel

kvk 30239096

website www.leonlurvink.nl